ประเพณีของชาวปกาเกอะญอ


เนื่องจากพื้นที่ตำบลบ้านหลวงมีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ ดังนั้นประเพณี วัฒนธรรมจึงมีความหลากหลายด้วยเช่นกัน พื้นที่ตำบลบ้านหลวง ประกอบด้วย ชุมชนพื้นเมือง ชาวเขาปกาเกอะญอ ชาวเขาเผ่าม้ง เป็นต้น

 

ประเพณีและพิธีกรรม ของชนเผ่า ควบคู่ไปกับความเชื่อและการนับถือผีอย่างเด่นชัด เนื่องจากชนเผ่าปกาเกอะญอนับถือเรื่องผีวิญญาณและสิ่งเหนือธรรมชาติ โดยเชื่อว่าผีเป็นผู้ดูแล กำกับพฤติกรรมทุกอย่างตั้งแต่เกิด เช่น ผีบ้านผีเรือน เป็นผีประจำบ้านเรือน คือวิญญาณของปู่ย่าตายายที่วนเวียนภายในบ้านคอยป้องกันรักษาบุตรหลานให้อยู่อย่างสงบสุข ส่วนผีบ้านเป็นผีหรือเทพารักษ์รักษาหมู่บ้าน บางที่เรียกว่าผีเจ้าเมือง หรือผีเจ้าที่ เจ้าป่า เจ้าเขา ผีฝาย ผีนา ซึ่งมีความสำคัญมาก โดยเฉพาะในพิธีกรรมเกี่ยวกับการเกษตร การดำรงชีพและพิธีกรรมเกี่ยวกับความอยู่ดีมีสุขของคนในหมู่บ้าน เป็นต้น โดยเบื้องต้นประกอบด้วย

  1. ความเชื่อการเกิด (ดีต่าเบล หรือ โอ๊ะแผละ) พบว่า มีการสืบทอดความเชี่อเรื่องขวัญและการปลูกฝังในการดูแลป่าของชนเผ่าปกาเกอะญอตั้งแต่เกิด โดยการนำกระบอกไม้ไผ่ ที่บรรจุสายรกของเด็กแรกเกิดมาแขวนฝากไว้ที่ต้นไม้ เรียกว่า “เดปอทู” ซึ่งแปลว่า “ต้นสายรก” ต้องดูแลรักษาห้ามตัดต้นไม้นี้เด็ดขาด อยู่ในเขตป่า “ป่าเดปอ” ซึ่งตรงกับบางเขตของป่าของชนเผ่าปกาเกอะญอข้างต้นเพราะป่าเดปออยู่ในเขตอนุรักษ์ แต่ปัจจุบันไม่มีการแขวนสายรกที่ “เดปอทู” นี้ เนื่องจากส่วนใหญ่จะไปคลอดลูกที่โรงพยาบาลและไม่มีใครกล้านำสายรกกลับมา

  2. ประเพณีการแต่งงาน (อ่อ มุ) เป็นพิธีศักดิ์สิทธิ์และสำคัญเพราะชนเผ่าปกาเกอะญอ มีความเชื่อเรื่องผัวเดียวเมียเดียวดังที่กล่าวมาแล้วข้างต้น ตามความเชื่อ นิยมแต่งงานในเดือนกุมภาพันธ์และห้ามแต่งงานในเดือนเมษายน “…ในอดีตฝ่ายหญิงต้องไปขอฝ่ายชาย โดยจะมีพ่อเสื่อไปสู่ขอด้วยเงินสินสอด 1 บาท 50 สตางค์ ผู้ชายจะเตรียมผ้าเช็ดหน้า 1 ผืนและของขวัญเป็นการตอบแทน...” (พะตี่สุปอย บรรพตวนา,เวทีเรียนรู้ 30 พฤศจิกายน 2551) ปัจจุบันรายละเอียดและขั้นตอนในพิธีแต่งงานจะมีความแตกต่างกันไป จากปัจจัยหลายอย่าง เช่น ฐานะ พื้นเพของคู่บ่าวสาว ส่วนปกาเกอะญอที่นับถือศาสนาคริสต์นั้น จะประยุกต์ใช้โดยในการเตรียมการเหมือนกับพิธีดั้งเดิมแต่จะใช้สถานที่ประกอบพิธีในโบสถ์ตามหลักศาสนา เมื่อเสร็จพิธีก็จะปฏิบัติตามพิธีดั้งเดิม

  3. ประเพณีมัดมือปีใหม่ (แชะลอหนี่ซอโข่) เป็นประเพณีที่ยึดถือสืบทอดกันมาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งจะทำพิธีก่อนการถางไร่รอบปีใหม่ ประมาณต้นเดือนกุมภาพันธ์เพื่อเรียกขวัญเตรียมถางไร่ขออนุญาตใช้แผ่นดินจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์สูงสุด และทำพร้อมกันทั้งหมู่บ้าน หลังจากทำพิธีผูกมือของแต่ละครอบครัวแล้วทุกคนจะร่วมกันรดน้ำดำหัว “ฮีโข่” คือผู้นำหมู่บ้านและผู้อาวุโสในหมู่บ้าน ดังนั้นพิธีผูกข้อมือปีใหม่แสดงให้เห็นถึงความเคารพต่อแผ่นดินที่อยู่อาศัย การสร้างความสามัคคีขวัญกำลังใจในการประกอบอาชีพ และการแสดงความเคารพต่อผู้นำชุมชน ผู้อาวุโสของชนเผ่าอีกด้วย

  4. ประเพณีและพิธีกรรมในการทำนา การทำนาแบบขั้นบันไดของชนเผ่าปกาเกอะญอ มีลักษณะ “ดำนาแบเดินหน้า” โดยเริ่มต้นฤดูกาลประมาณเดือนพฤษภาคม เป็นประเพณีที่ยึดถือปฏิบัติในการทำนา และจะควบคู่กับพิธีกรรมในแต่ละช่วงของการทำนา ซึ่งในปัจจุบันยังคงปรากฏให้เห็นเด่นชัด สะท้อนให้เห็นถึงองค์ความรู้ ความเชื่อ การสร้างขวัญกำลังใจ ความกตัญญู ความสามัคคีของชุมชน สรุปพิธีกรรมในการทำนา

  5. พิธีเรียกขวัญ เรียกว่า “เกาะเกอลา” ชนเผ่าปกาเกอะญอมีความเชื่อในเรื่อง “ขวัญ” ซึ่งมีประจำตัวของแต่ละคน โดยเชื่อว่าในร่างกายของคนเรามีอยู่ทั้งหมด 37 ขวัญ อยู่ในส่วนสำคัญๆของร่างกาย เช่น ขวัญอยู่ที่ศีรษะ ขวัญสองขวัญที่ใบหู้ทั้งสองข้าง ขวัญจะลงทิ้งหรือหายไปก็ต่อเมื่อคนๆนั้นได้ตายไป และเชื่อว่าถ้าคนในครอบครัวเจ็บป่วยจะต้องทำพิธีเรียกขวัญโดยการล่อและเรียกขวัญให้กลับมาสู่บุคคลที่เจ็บป่วย พร้อมกับทำพิธีผูกข้อมือรับขวัญด้วย สำหรับพิธีเรียกขวัญนี้ทำตามความต้องการของบุคคลที่เชื่อว่าตนเองขวัญหนีหาย สามารถทำได้ทุกเวลา พิธีกรรมนี้แสดงให้เห็นถึง บทบาทของ “ฮี่โข่”ในการใช้ภูมิปัญญาทางด้านการรักษาโดยการทำพิธีกรรมแล้วยังใช้สมุนไพรที่มีสรรพคุณทางยารักษาโรค บนฐานของความเชื่อเพื่อเสริมสภาพทางจิตใจ รวมถึงเป็นพิธีที่ลูกหลานญาติพี่น้องจะให้ความสำคัญอยุ่ร่วมพิธี ร่วมมัดมืออวยพรและทานอาหารร่วมกัน

  6. พิธีสาปแช่ง เรียกว่า “ลือแม่ะ” ปกติแล้วชนเผ่าปกาเกอะญอจะมีความเชื่อถือเคารพต่อสิ่งเหนือธรรมชาติที่ดูแลและปกป้องทรัพยากรธรรมชาติของชุมชนให้แคล้วคลาดจากภัยธรรมชาติหรือฝีมือมนุษย์ เช่น “นาที” เจ้าของแม่น้ำลำธารที่คนในชุมชนเคารพนับถือเพราะมีความเชื่อว่าถ้าตัดต้นไม้บริเวณป่าต้นไม้ใกล้แม่น้ำหรือทำสกปรกจะโดน “นาที” ลงโทษ ถ้าชุมชนเคารพเชื่อถือก็จะเป็นสุข


สินค้าที่เกี่ยวข้อง

  • blog-image

    มังคุดกวน

    ชุมชน : บ้านหลวง

  • blog-image

    ทุเรียนกวน

    ชุมชน : บ้านหลวง


Blog ที่เกี่ยวข้อง

  • blog-image

    นายดวงจันทร์ เมฆวิชัยวงศ์

    ภูมิปัญญา/ปราชญ์

    เชียงใหม่ บ้านหลวง

    ความรู้เกี่ยวกับพิธีกรรมของชนเผ่าปกากะญอ และเป็นคณะกรรมการกลุ่มอนุรักษ์…
  • blog-image

    ข้าว

    อาหารพื้นถิ่น

    เชียงใหม่ บ้านหลวง

    หัวใจสำคัญของชาวปกาเกอะญอ ข้าวเบ๊อะ เป็นอาหารกะเหรี่ยงที่มีชื่อเสียง…
  • blog-image

    กาแฟสมศักดิ์ โถ่บิเบ (แบบผง)

    น้ำผึ้ง ผึ้งโพรงไทย

    เชียงใหม่ บ้านหลวง

    กาแฟปลอดสารพิษ ที่มีรสชาติบริสุทธิ์ที่ได้จากธรรมชาติแท้ๆ…
  • blog-image

    เส้นทางศึกษาธรรมชาติ กิ่วแม่ปาน

    แหล่งท่องเที่ยว

    เชียงใหม่ บ้านหลวง

    อยู่ตรง กม.ที่ 42 ของถนนสายจอมทอง-ยอดดอย อินทนนท์…
  • blog-image

    ประเพณีของชาวม้ง

    ประเพณี/วัฒนธรรม

    เชียงใหม่ บ้านหลวง

    พิธีกรรม คือการแสดงออกถึงความเชื่อตั้งแต่เกิดจนถึงตาย…
  • blog-image

    อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์

    แหล่งท่องเที่ยว

    เชียงใหม่ บ้านหลวง

    เป็นยอดเขาสูงสุดของประเทศ อากาศบนยอดดอยหนาวเย็นประดุจดังอยู่ในเมืองหนาว…